گردشگری در شهر سوخته در استان سیستان و بلوچستان

شهر سوخته با پنج هزار سال قدمت در ۵۶ کیلومتری زابل در استان سیستان و بلوچستان واقع شده است. این شهر در ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد پایه گذاری شده و مردم این شهر در چهار دوره بین سالهای ۱۸۰۰ تا ۳۲۰۰ قبل از میلاد در آن سکونت داشته اند. 
گردشگری در شهر سوخته در استان سیستان و بلوچستان
یافته های کاوشگران حاکی از آن است که زندگی در شهر سوخته با دوران آغاز شهرنشینی در فلات مرکزی ایران و بین النهرین همزمان است. سند یا کتیبه ای که نام واقعی و قدیمی این شهر مشخص کند هنوز به دست نیامده و به دلیل آتش سوزی در دو دوره زمانی بین سال های ۲۷۵۰ تا ۳۲۰۰ قبل از میلاد شهر سوخته نامیده می شود. هنوز قسمت صنعتی شهر سوخته کشف نشده است.

نامگذاری شهر سوخته

کلنل بیت، یکی از مأموران نظامی بریتانیا از نخستین کسانی است که در دوره قاجار و پس از بازدید از سیستان به این محوطه اشاره کرده و نخستین کسی است که در خاطراتش این محوطه را شهر سوخته نامیده و آثار باقیمانده از آتش سوزی را دیده است. پس از او سر اورل اشتین با بازدید از این محوطه در اوایل سده حاضر، اطلاعات مفیدی در خصوص این محوطه بیان کرده است. 

جغرافیا و محیط زیست شهر سوخته

براساس یافته های باستان شناسان این شهر ۱۵۱ هکتار وسعت دارد و بقایای آن نشان می دهد که دارای پنج بخش مسکونی واقع در شمال شرقی، بخش های مرکزی، منطقه صنعتی، بناهای یادمانی و گورستان است که به صورت تپه های متوالی و چسبیده به هم واقع شده اند. 

تحقیقات نشان داده که بخش مسکونی شهر سوخته برخلاف اکنون که محیط زیست کاملاً بیابانی دارد و فقط درختان گز در آنجا دیده می شود در پنج هزار سال قبل از میلاد منطقه ای سبز و خرم با پوشش گیاهی متنوع و بسیار مطلوب بوده و درختان بید مجنون، افرا و سپیدار در آنجا فراوان وجود داشته است. 

در آن دوران نیز این منطقه بسیار گرم بوده اما آب رودخانه هیرمند و شعباتش به خوبی زمین های کشاورزی را سیراب می کرده است. ساکنان شهر سوخته در کشاورزی و دامداری بسیار پیشرفته و خودکفا بوده اند.

گردشگری در شهر سوخته در استان سیستان و بلوچستان

صنعت و مشاغل 

باستان شناسان با یافتن مهره ها و گردنبندهایی از لاجورد و طلا در یک گور دریافتند که صنعتگران شهر سوخته با ابزار بسیار ابتدایی صفحه های طلایی بسیار نازک تهیه کرده و بعد آنها را به شکل لوله های استوانه ای درمی آوردند و پس از اتصال دو سوی ورقه ها به یکدیگر مهره های سنگ لاجورد را در میان آن قرار می دادند. 

در این شعر انواع سفالینه ها و ظروف سنگی، معرق کاری، انواع پارچه و حصیر یافت شده که نشان دهنده وجود چندین صنعت به ویژه صنعت پیشرفته پارچه بافی است. 

تا کنون ۱۲ نوع بافت پارچه یکرنگ و چند رنگ و قلاب ماهیگیری در شهر سوخته به دست آمده و مشخص شده مردم این شهر با استفاده از نیزارهای باتلاق های اطراف هامون سبد و حصیر می بافتند و از این نی ها برای درست کردن سقف هم استفاده می کردند. صید ماهی و بافت تورهای ماهیگیری نیز از دیگر مشاغل مردمان شهر سوخته بوده است.

زنان شهر سوخته

براساس یافته های باستان شناسان زنان شهر سوخته لباس های زیبایی شبیه به ساری می پوشیدند که روی آن از سینه به پایین با پولک و سنگ های قیمتی تزیین می شده آنها همچنین به آرایش و زیورآلات قیمتی اهمیت می داده اند بطوریکه در تمام گورهای متعلق به زنان در شهر سوخته، سرمه دان، سرمه و شانه دیده می شود. 

تحقیقات نشان می دهد که مردم این شهر در ۳۲۰۰ سال قبل از میلاد برای نشان دادن مالکیت از مهر استفاده می کرده اند و زنان دارای مهر شخصی بوده اند و این امر نشان دهنده آن است که قدرت مالکیت در این شهر از آن زنان بوده است.

گردشگری در شهر سوخته در استان سیستان و بلوچستان

غذاهای مردمان شهر سوخته

باستان شناسان ایرانی و ایتالیایی در بررسی های خود دستور پخت و ترکیب چندین نوع از غذاها و نوشیدنی های پنج هزار سال پیش این شهر را شناسایی کرده اند. مردم شهر سوخته از گوشت گوسفند، ماهی، گاو، تخم اردک و غاز، کشمش، گشنیز، عدس، جو، انواع میوه ها، لبنیات، آرد کنجد، خیار، انگور، خربزه، هندوانه، پسته وحشی، زیره برای غذا و از آب انگور و ماءالشعیر به عنوان نوشیدنی استفاده می کردند.

آداب تدفین

اهالی شهر سوخته مردگان خود را به حالت چمباتمه در گور می گذاشته اند و در کنار او اشیایی قرار می دادند. در کاوش های انجام شده گور فردی که به احتمال زیاد اعدام شده است یافت شده که بر مبنای شواهد فرد مذکور از دشمنان مردم شهر بوده و ساکنان شهر با فرو کردن شیئی نک تیز در سر او (که نحوه اعدام را مشخص می کند) او را کشته و سرو ته دفن کرده اند. 

دلیل دفن سر و ته جسد این بوده که اهالی شهر سوخته به زندگی پس از مرگ اعتقاد داشتند و با اینگونه دفن خواسته اند تا او به شکل ناشایستی به دنیای بعدی برود. در گورستان شهر سوخته سی تا چهل هزار گور وجود دارد که احتمالاً اسرار زیادی را در خود حفظ کرده اند.

گردشگری در شهر سوخته در استان سیستان و بلوچستان

قدیمی ترین تخت نرد جهان

قدیمی ترین تخت نرد جهان به همراه ۶۰ مهره آن در گورستان شهر سوخته کشف شده که بسیار قدیمی تر از تخت نردی که در گورستان سلطنتی اور در بین النهرین کشف شده است می باشد. 

این تخت نرد از چوب آبنوس و به شکل مستطیل است. چوب آبنوس در سیستان و بلوچستان نمی روییده و مشخص است که از هند وارد شده است.

روی این تخت نرد، ماری که ۲۰ بار به دور خود حلقه زده و دمش را در دهان گرفته نقش بسته است. این تخت نرد ۲۰ خانه بازی و ۶۰ مهر دارد. مهره ها که در یک ظرف سفالی قرار داشتند از سنگ های رایج در شهر یعنی از لاجورد، عقیق و فیروزه است.
گردشگری در شهر سوخته در استان سیستان و بلوچستان
برخی از پژوهشگران معتقدند مردم سیستان شاخه ای از آریایی هایی هستند که هزاران سال قبل در این منطقه سکنی گزیدند. تاکنون درباره شهر سوخته کتاب ها و مقاله های زیادی به زبان فارسی و چندین مقاله به زبان انگلیسی، فرانسه، روسی و ایتالیایی منتشر شده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *